حسين قرچانلو
400
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
صحرا منتهى مىشود و در شمال آن در مرزهاى حاحا كوه اطلس و در مشرق آن رود سوس قرار دارد . شهرهاى مهم ناحيه سوس عبارتند از : شهر ماسّه كه از سه شهرك تشكيل شده كه هركدام حدود يك ميل از ديگرى فاصله دارد . اين شهر را افريقاييان قديم بر ساحل اقيانوس ( محيطى ) و در دامنهء كوهى كه كوه اطلس از آن آغاز مىشود ، بنا كردهاند . گرداگرد اين شهر را ديوارهايى با آجرهاى نيمپخته فراگرفته است . نهر بزرگ سوس از ميان شهر عبور مىكند . در تابستان « به لحاظ كمى آب رود » براحتى مىتوان از آن عبور كرد و در زمستان تنها با قايقهاى كوچك كه بدين منظور ساختهاند ، بايد از آن رود عبور كرد . اين سه شهر كوچك در ميان جنگلى . . . واقعند . اين جنگل از درختان خرما تشكيل شده و ملك شخصى است و ميوهء آن را به اهالى آنجا مىدهند . در واقع خرماى اين درختان چندان مرغوب نيست ، زيرا در طول سال از آنها مراقبت نمىشود . مردم ماسّه همه كشاورزند كه زمينهاى خود را به هنگام مدّ رودخانه در ماههاى سپتامبر و آوريل شخم مىزنند و در ماه مه به دروى حبوبات مىپردازند و اگر در اين دو ماه ، مدّى پديد نيايد در آن سال غلّهاى به دست نمىآيد . در ماسّه چارپايان اهلى كم است . در خارج شهر ماسّه و بر ساحل دريا مسجدى است كه مردم آن را مقدس مىشمارند و برخى از مورّخان مىگويند : اين همان مسجدى است كه مهدى منتظر كه بنا به خبر پيامبر اكرم ( ص ) زمين را از عدل و داد پر مىكند ، از آنجا ظهور خواهد كرد و نيز مىگويند : يونس پيامبر ( ع ) پس از آنكه ماهى او را بلعيد و سپس در ساحل افكند ، آن ساحل ، ساحل ماسّه بوده است . اسكلتبندى سقف اين مسجد از استخوان نوعى ماهى به نام « بلين » است كه هنگام طوفانى شدن دريا تعداد زيادى از اين نوع ماهيان به صورت مرده در ساحل ماسّه افكنده مىشوند كه به جهت بزرگى و بدمنظرى وحشتناكند . مردم ماسّه را اعتقاد بر آن است كه علت مرگ اين ماهيان ، بركتى است كه خداوند به اين مسجد عطا كرده است . لئون مىافزايد اگر من با چشمانم اين ماهيان را كه هر روز به صورت مردار در ساحل مىافتادند ، نمىديدم ، تصديق اين سخن برايم مشكل بود . من در اين امر متحير بودم تا آنكه با شيخى يهودى در اين باره سخن گفتم . او گفت : تعجبى ندارد ، زيرا در ميان دريا و در فاصلهء دو ميلى خشكى صخرههاى بزرگى وجود دارد كه